Houtwallen en singels

houtwal

Wat is het verschil tussen een houtwal en een houtsingel? En staan er altijd bomen in een rij? Onder andere deze vragen zijn tijdens de cursus houtwallen en singels behandeld. Deze trainingen werden aangeboden aan deelnemers van SGBDO in het najaar van 2019. 

Een houtwal is een lijnbeplanting op een wallichaam van tenminste 0,5 meter hoog en in ieder geval 1,5 meter breed. Veelal zijn de wallen iets hoger en breder. De beplanting bestaat tenminste uit een struiken laag en mogelijk ook uit bomen en hakhout. Een rij bomen op een walletje is dus geen houtwal en ook een takkenril (in een rij gestapelde gesnoeide takken) is geen houtwal. Vaak ligt er naast de houtwal ook een sloot of greppel. De houtwal verschilt van een houtsingel doordat hier geen wallichaam bij aanwezig is. Een houtsingel is vaak iets breder en jonger van leeftijd. De houtwallen komen veel voor rond oude dorpen op zandgrond. Houtsingels veelal op ontgonnen grond. Op oude veengronden zijn vaak elzensingels langs een sloot of greppel te vinden.

Cultuurelement

Houtwallen en singels zijn cultuurelementen: ze zijn aangelegd en zijn beheerd met een doel. Dit kon onder andere zijn om een akker af te schermen voor wild en vee, of om juist vee binnen een weiland te houden. Ook zijn singels aangelegd als windbreker en om grond op de akkers vast te houden. Op sommige plekken werd de houtwal ook gebruikt om de grens van een gebied te markeren of als verdedigingslijn (landweer). Het hout uit de wallen en singels werd gebruikt als brandhout, gereedschapsstelen, bouwhout, eikenschors voor de leerlooierij en andere gerieven. Veel van deze functies zijn tegenwoordig niet meer van toepassing, maar er zijn wel nieuwe functies voor in de plaats gekomen. De landschapsstructuur wordt onder andere gevormd door de houtwallen en singels. Ze worden gebruikt om identiteit aan te ontlenen en als decor om in te recreëren. Niet voor niets worden kleinschalige landschappen met veel houtwallen sterk gewaardeerd. Ook de ecologische waarde en functie van de lijnelementen is de laatste decennia meer aangetoond.

 

Om deze landschappelijke elementen in stand te houden, moeten ze echter wel beheerd worden. Van oudsher werd de beplanting dicht gehouden om aan bovenstaande functies te voldoen. Hiervoor moest regelmatig worden gekapt. In het verleden zullen er dan ook een stuk minder bomen in de houtwallen hebben gestaan dan tegenwoordig het geval is. De struikenlaag moest dicht blijven en het hout kon goed gebruikt worden.

Kennisbank

Verdieping

en beheer

Tijdens de cursus zijn de diverse vormen van beheer besproken en welk eindbeeld je daarbij voor ogen kunt gehouden. De Powerpointpresentatie, bijbehorend aan deze cursus, geeft een weergave van het beheer van houtwallen en singels. In de tekst (bij een aantal dia’s in tekstballonnetje linksboven weergegeven) staat een toelichting op het beheer.

Foto: Willem Heijdeman

Extra info

Downloads

Plantwijzer houtwal

Uitgebreide informatie over de geschiedenis, het aanplanten en beheren van houtwallen.

Een lijst met inheemse bomen en struiken in Overijssel.